Hendy-gwyn ar Daf a Sanclêr

Mae Hendy-gwyn a Sanclêr yn bentrefi tawel ar lannau afon Taf, ond peidiwch â chael eich twyllo gan nad yw hanes y gorffennol bob amser yn adlais o'r harddwch heddychlon sydd mor amlwg heddiw. Roedd Sanclêr yn gartref i Gastell Normanaidd ar un adeg, a bu Merched Beca yno.

Darganfod Hendy-gwyn

Yn y gorffennol roedd Sanclêr yn dref bwysig iawn â phorthladd mewndirol ar afon Taf, ac fe'i rheolid yn y dyddiau hynny gan gorfforaeth a phorthfaer. Mae Sanclêr yn lle o ddiddordeb hanesyddol mawr o hyd. Mae olion castell mwnt a beili Normanaidd i'w gweld o hyd yn Sanclêr ac roedd gan y dref ran bwysig yn Nherfysgoedd Beca yn yr 1840au, pryd y llosgwyd tollbyrth gan bobl oedd yn protestio yn erbyn tollau ffordd afresymol.

Hendy-gwyn ar Daf yw'r man lle lluniwyd cyfres o gyfreithiau gan Hywel, brenin Cymru oll bron yn y ddegfed ganrif. Roeddent yn gyfreithiau gwâr a roddai gyfleoedd cyfartal i ddynion a menywod ymhell cyn i'r term hwnnw gael ei fathu. Bu'r cyfreithiau'n sail ar gyfer cymdeithas heddychlon a threfnus am sawl canrif. Roedd gan Hywel weledigaeth ac ewyllys rhyfeddol i sicrhau bod hyn yn digwydd, ac nid yw'n syndod y cyfeirir ato'n barchus fel Hywel Dda. Yng Ngardd a Chanolfan Hywel Dda, mae'r brif arddangosfa'n rhoi sylw i'r llawysgrifau gwreiddiol, a cheir lluniadau hynod yn rhan ohoni. Mae gan yr ardd goffa chwe rhan ac mae pob un yn symbol o elfen o'r Gyfraith - mae'r cyfreithiau ynghylch eiddo a menywod yn ddiddorol dros ben. Wrth i chi adael Hendy-gwyn cadwch lygad am wartheg Jersi pedigri yn y caeau. Defnyddir eu llaeth i wneud hufen iâ. Gallwch gael brecwast, cinio neu de yn y 'Cowshed' yn Ciffig - ond peidiwch â threfnu'r daith hon ar ddydd Llun, gan fod y lle ynghau..

Mae Sanclêr yn dref gyfeillgar a beth am gael coffi yn y ganolfan grefftau, danteithion o'r deli, neu ffagots o'r cigydd arobryn. Gofalwch edrych ar y gwaith haearn ar y bont, gan y gof-artist David Petersen. Mae'r baedd gwyllt sy'n cael ei erlid gan gŵn yn portreadu chwedl ganoloesol am wŷr Arthur a bwystfil ffyrnig o'r enw'r Twrch Trwyth. Mae Sanclêr wedi mabwysiadu'r Twrch fel masgot swyddogol.

Peidiwch â'i fethu

2792

Hywel Dda's

Hywel Dda's lovely garden and heritage centre celebrate the achievements of Hywel Dda, King of all Wales in the 10th Century. The garden commemorates Hywel Dda and his legal code which was written down and remained effective until the Act of Union in 1536. Extracts from the laws are carved on slate slabs in the centre garden. Some are surprisingly enlightened such as the one about the rights of women. Another reminds you there are three things you are allowed to pick up from the road - a horseshoe, a nail and a penny.

2791

Canolfan Grefftau'r Gât

Mae Canolfan y Gât yn Sanclêr, sy'n hen felin, bellach wedi ei hadnewyddu ac mae ynddi oriel a stiwdios i artistiaid lleol erbyn hyn. Cynhelir arddangosiadau celf a chrefft yno'n aml a gwerthir llawer o grefftau lleol ar y safle. Gallwch gynnal partïon pen-blwydd i blant yn y Gât, lle gall y plant baentio eu crochenwaith eu hunain a'i gael wedi ei danio.

2790

Llwybr Arfordir Cymru

Mae llwybr yr arfordir yn mynd drwy Sanclêr ac yn rhoi cyfle i chi droedio llwybr heriol ar lan yr afon naill ai i gyfeiriad Llansteffan neu Dalacharn. Mae golygfeydd hyfryd i'r ddau gyfeiriad wrth afon Taf, ac fe ddewch chi yn y pen draw at aber a chanddo gestyll trawiadol oddi fry.

 

2793

Gwinllan a Bwyty Jabajak

Hon yw'r unig winllan yn Sir Gaerfyrddin mae'n debyg, a dechreuwyd cynaeafu grawnwin yno yn 2010. Cynhelir priodasau yno'n aml. Maent o ddifrif ynghylch eu bwyd yn y bwyty. Mae'r llety o arddull boutique ac mae'n fan perffaith i ymlacio. Mae'n agos i'r A40 ac mae cysylltiadau ffyrdd da. www.jabajak.co.uk

Hendy-gwyn ar Daf a Sanclêr

Gweld pethau i’w gwneud yma