Teithiau Beicio Chwedlonol

Darganfod Llwybrau Chwedlonol Caerfyrddin

Gwybodaeth am y Llwybr

PELLTER

72.4km (os hoffech fynd i Ganolfan Bryn Myrddin - ychwanegwch 5.7km)

Y LLWYBR

Dilynwch Lwybr 4 y Rhwydwaith Beicio Cenedlaethol, ewch tua'r gorllewin o Faes Parcio'r Bynea SS554984, beiciwch 4.8km ar y llwybr beicio pwrpasol, eithaf gwastad, rhwng Parc Arfordirol y Mileniwm a Chanolfan Gwlyptir Genedlaethol Cymru.

YR UCHAFBWYNTIAU

Parc Arfordirol y Mileniwm, Harbwr Porth Tywyn, Castell Cydweli, Llanismel, Castell Caerfyrddin, Derwen Myrddin, yr Amffitheatr, Priordy Caerfyrddin

Trosolwg

Mae morynion a mynaich hudol, ehedwraig enwog a dewin nodedig oll yn cael sylw ar daith gyfareddol o amgylch Sir Gâr. Mae'r daith Chwedlau hon yn dechrau yn y Bynea ger Llanelli ac yn gorffen yn Nhre-lech, ac yn cwmpasu Parc Arfordirol y Mileniwm, Parc Gwledig Pen-bre, Cydweli, Glanyfferi a Chaerfyrddin.

Penrhyn Machynys

Anelwch at y Ganolfan Ddarganfod sydd 4.5km i ffwrdd, gan feicio o amgylch Penrhyn Machynys a phasio Clwb Golff Penrhyn Machynys a gynlluniwyd gan Jack Nicklaus ac a adeiladwyd ar safle mynachdy o'r oesoedd canol - dywedir bod ysbrydion y mynaich yn crwydro'r ardal, ddydd a nos!

 

Oeddet ti'n gwybod?

Yn Penrhyn Machynys ma pobly yn dweud bod ysbryd y Ladi Wen yn crwydro'r cefn gwlad cyfagos, wedi'i chondemnio i grwydro'r cyffiniau tan i'w chorff gael ei ddarganfod... Dywed rhai mai ysbryd un o bobl y bwyelli bach yw hi a fu'n defnyddio lanternau i ddenu llongau i'w tranc ar y tywod er mwyn ysbeilio'r cargo; dywed eraill mai morwyn yw hi a fu'n gweithio mewn plasty lleol oedd â thwneli cudd a ddefnyddid gan longddryllwyr i gadw a chludo'r nwyddau a ysbeiliwyd, ac iddi ddod i'w diwedd trwy law llofrudd.

Harbwr Porth Tywyn

O'r Ganolfan Ddarganfod beiciwch am 6.9km i safle chwedlonol Harbwr Porth Tywyn. Stopiwch i weld y gofeb i Amelia Earhart ar ochr ddwyreiniol yr harbwr. Ewch ar hyd Llwybr 4 y Rhwydwaith Beicio Cenedlaethol o amgylch harbwr y gorllewin (fe welwch ffatri Parsons Pickle - anelwch amdani - mae'r llwybr beicio yn mynd heibio iddi) i gyfeiriad Parc Gwledig Pen-bre. Rhyfeddwch at dywod euraid traeth ail hiraf Cymru, Cefn Sidan. Mae cyfleusterau hamdden y Parc Gwledig yn cynnwys llethr sgïo sych, llwybr tobogan, canolfan farchogaeth a llwybrau natur.

Bod yn ofalus!

Gochelwch rhag pobl arfordir Porth Tywyn - gwŷr y bwyelli bach. Drwy chwifio lanternau a chynnau tân liw nos ar y twyni, denodd y llongddryllwyr sawl llong ddiniwed i'w thranc ar dwyni Bae Caerfyrddin a dyfroedd bas Cefn Sidan. Llwyddodd ambell i longwr i osgoi boddi yn y bae ond neidiwyd arnyn nhw gan y dihirod. Nid oedd cargo gwerthfawr y llongau'n ddigon i'r dihirod hyn - roedden nhw'n torri pennau, dwylo a bysedd y dioddefwyr ymaith er mwyn cael gafael ar eu gemwaith. O bryd i'w gilydd, fe glywir y trueiniaid yn dolefain o hyd ar awel y môr.... Ymwelydd sy'n haeddu mwy o glod na'r llongddryllwyr yw'r 'Aviatrix' Amelia Earhart, a gyrhaeddodd y Pwll, ger Porth Tywyn ar Fehefin 18, 1928, ar ôl hedfan o Newfoundland ar fwrdd awyren Fokker F7 gyda Wilmer 'Bill' Stultz a Louis 'Slim' Gordon. Southampton oedd y nod ond bu'n rhaid iddyn nhw lanio'n gynnar o achos niwl trwchus. Er nad Amelia oedd wrth y llyw, drwy gwblhau'r daith hon hi oedd y fenyw gyntaf i groesi'r Iwerydd mewn awyren. Yn nodedig iawn, yn 1932 hi oedd y fenyw gyntaf i hedfan ar draws yr Iwerydd ar ei phen ei hun. Mae plac i goffáu'r digwyddiad wrth Harbwr Porth Tywyn ac mae cofgolofn yn y dref sy'n nodi hanes glaniad Amelia Earhart.

 

 

Cydweli

Yn Stryd y Bont, Cydweli, croeswch y bont (dros afon Gwendraeth). Os trowch chi i'r dde, fe gyrhaeddwch gastell chwedlonol Cydweli, neu fel arall ewch yn eich blaen i'r chwith i'ch safle chwedlonol nesaf Llanismel. Ewch ar hyd yr heol ddienw am 4.8km i Lanismel (mae ambell i lethr ar hyd y darn hwn), ac ar ôl tua 1.7km fe ddewch i gyffordd, a chymerwch y troad sydyn i'r chwith tua Glanyfferi.

Ewch drwy bentref Glanyfferi ac ar y groesffordd gyntaf, ar ôl Glanyfferi, dilynwch yr arwydd am Gaerfyrddin, ar ôl tua 2.2km trowch i'r chwith (gan ddilyn arwyddion glas y rhwydwaith beicio) a chadwch ar y ffordd hon tuag at yr A484.

Oeddet ti'n gwybod?

Mae Castell Cydweli a'r cyffiniau yn gysylltiedig ag amryw o chwedlau diddorol, ac mae cyflwr y castell hwn gyda'r gorau yn ne Cymru ac mae'n cynnig tyrrau, ystafelloedd, a choridorau cyfan i ymlwybro trwyddynt. Nid yw'n hysbys beth yw tarddiad y gath ddu sydd ar arwyddlun tref Cydweli. Yn ôl rhai y gath oedd yr anifail cyntaf i ymddangos ar ôl i bla ddiffeithio Cydweli yng nghanol y 14eg ganrif pan laddwyd rhwng 30% ac 80% o boblogaeth Cymru. Mae'r gath ddu yn ymddangos ar arwyddion ffyrdd y dref.

Peidiwch ag Anghofio!

I'r gogledd o dref Cydweli mae cae lle lladdwyd menyw arwrol mewn brwydr enwog. Saif carreg goffa fawr i Gwenllian y tu allan i borth castell Cydweli. Yn 1136, pan oedd ei gŵr Gruffydd ap Rhys, Tywysog Deheubarth, i ffwrdd fe gynullodd Gwenllian ei byddin ei hun ac aeth ar gefn ei cheffyl i gwrdd â'r gelyn Normanaidd. Daeth y frwydr i ben pan ddaliwyd Gwenllian a chafodd ei phen ei dorri ymaith. Tarddodd ffynnon ar yr union fan lle y'i lladdwyd a Maes Gwenllian yw enw'r safle byth ers hynny, er teyrnged iddi. Gallwch ymweld â'r cae drwy fynd i gyfeirnod grid 42520883 (fe'i nodir ar fap yr Arolwg Ordnans). Efallai y gwelwch ei hysbryd yn crwydro'r maes...

Llanismel

Yn 1607 cafodd pentref Llanismel, sydd 4.5km i'r gorllewin o Gydweli, ei ysgubo ymaith gan tswnami fawr ond yn rhyfeddol gadawyd ei heglwys hynafol o'r ddeuddegfed ganrif yn gyfan. Ewch am dro ychydig i'r dwyrain o'r eglwys ar hyd y traeth ac fe welwch chi weddillion tai'r pentref yn ymwthio mas o'r twyni tywod

 

 

Derwen Myrddin ac Caerfyrddin

Croeswch yr A4242 a dilynwch Heol Las i mewn i'r dref. Trowch i'r dde ar y gornel ac ewch i'r castell (parth i gerddwyr). Gellir gweld Derwen chwedlonol Myrddin yn yr un sgwâr â'r castell, yn Neuadd San Pedr.I ddychwelyd i'r llwybr beicio ewch yn ôl ar hyd Heol Las i'r bont feicio, gan aros ar ochr ogleddol yr afon. Trowch i'r chwith wrth y bont feicio gan fynd ar hyd Y Cei i'r gyffordd wrth y bont fawr. Croeswch y gyffordd (mae'r traffig yn brysur yma felly GAN BWYLL) i Heol yr Hen Orsaf, gan droi i'r dde yn y pen draw i'r Rhodfa (dilynwch yr arwyddion beicio glas).

 

Oeddet ti'n gwybod?

Dywed rhai mai proffwydoliaeth y dewin a achosodd y llifogydd a darodd Caerfyrddin ym mis Hydref 1987. Dywedir mai'r dderwen a safai yn Heol y Prior tan 1978 oedd yr union goeden yr eisteddai Myrddin oddi tani. Yn ôl proffwydoliaeth Myrddin byddai tref Caerfyrddin yn boddi pe byddai'r dderwen hon yn cael ei thorri: "Y Gaerfawr, ti gei oer fore Daear a'th lwnc, daw dŵr i'th le. Llanllwch fu, Caerfyrddin sudd, Abergwili saif." Erbyn diwedd yr 1970au roedd yr hen goeden yn marw ac yn beryglus, a gwnaed penderfyniad - yn groes i farn y cyhoedd - i'w dymchwel. Naw mlynedd yn ddiweddarach, pan darodd y llifogydd gan achosi marwolaeth pedwar o bobl pan ddisgynnodd trên i afon Tywi ger Llandeilo, fe gofiwyd am broffwydoliaeth Myrddin. Gallwch weld darnau o'r dderwen yn yr Amgueddfa Sirol yn Abergwili ac yn Neuadd San Pedr ym Maes Nott yng Nghaerfyrddin. sirgar.llyw.cymru

 

 

Priordy Caerfyrddin ac Bryn Myrddin

Wrth gyrraedd Hen Heol y Prior ewch i safle Priordy Caerfyrddin ac ewch i gyfeiriad y gogledd i'r A484 (Heol y Prior) a throi i'r dde ar ben Hen Heol y Prior i ymweld â'r Amffitheatr Rufeinig chwedlonol.Dychwelwch i'r llwybr beicio ac ewch ymlaen am tua 1.1km a throi i'r chwith i Heol Abergwili.

Dargyfeiriwch i Fryn Myrddin drwy droi i'r dde ar Heol Abergwili, dilyn y Stryd Fawr i'r gylchfan, cymryd yr ail droad i'r chwith ac yna troi i'r dde yn syth. Ewch yn eich blaen am 1.4km i Canolfan Bryn Myrddin. Er mwyn ailymuno â Llwybr Beicio 47 ewch yn ôl i Heol Abergwili.

Priordy Caerfyrddin - Llyfr Du Caerfyrddin

Credir bod Llyfr Du Caerfyrddin wedi cael ei ysgrifennu oddeutu 1250 gan fynach ym mhriordy Sant Ioan yng Nghaerfyrddin, ger safle derwen Myrddin, a dywedir bod mam Myrddin wedi bod yn lleian yno. Enwyd y llyfr ar ôl ei glawr tywyll ac mae'n nodi straeon hanesyddol a cherddi, gan gynnwys rhai ynghylch brenhinoedd a rhyfeloedd y Cymry. Mae'r llyfr yn cynnwys cyfeiriadau lu at Myrddin, gan gynnwys un darn nodedig sy'n cofnodi sgwrs rhwng Myrddin a'r bardd Taliesin ynghylch hanes Cymru. Mae'r llyfr yn cael ei gadw yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth. Mae'r Priordy ar gof a chadw mewn enwau megis Heol y Prior, ond gellir ymweld â safle'r priordy hefyd, sy'n barc bellach, a cheir olion porth y priordy yn yr adeiladau modern a welir gerllaw.

Mae y chwedl yn fynd...

Fod Myrddin wedi hen adael y tir, ond yn ôl y chwedl fe fydd yn dychwelyd pan fydd ar genedl y Cymry ei angen. Dywedir mai ei orffwysfan olaf oedd ogof o dan Fryn Myrddin, 3.5km o Gaerfyrddin. Yn ôl rhai storïau aeth yno'n hen ddyn o'i wirfodd i farw; yn ôl storïau eraill cafodd ei garcharu gan ei gariad o ddewines ac mae'n fyw o hyd - clywir ei ddolefain ar nosweithiau stormus medd rhai trigolion lleol. Yn ogystal, safai bryngaer fawreddog o'r Oes Haearn, a fu'n gartref i gymuned oddeutu 400CC, ar ben Bryn Myrddin. Mae gan yr hen fryngaer furiau helaeth a ffosydd sylweddol a gall y cyhoedd ymweld â'r safle. Wrth droed y bryn, gwyliwch wartheg yn cael eu godro a defaid o frîd prin Jacob, a rhowch gip ar arddangosfeydd y ganolfan ymwelwyr yn fferm Bryn Myrddin sy'n rhoi hanes yr ardal a'i chwedlau. merlinshill.com

Myrddin - Amffitheatr Caerfyrddin

Cysylltir yr Amffitheatr Rufeinig yng Nghaerfyrddin ag un o'r cyfeiriadau cyntaf at Myrddin. Roedd bachgen bach o'r enw Emrys yn chwarae yma pan ddechreuodd llanciau lleol ei figitian. Daeth milwyr i ymyrryd ac aed ag Emrys, y gwelwyd yn fuan ei fod yn blentyn doeth, i weld Brenin y Brythoniaid, Gwrtheyrn, yn ei fryngaer a saif heddiw ger Llandysul (cyfeirnod grid 43309 40307). Gallwch weld Craig Gwrtheyrn o'r B4336 ar y ffordd o Landysul i Lanfihangel ar Arth. Cafodd Emrys ei ail-enwi'n Myrddin (sy'n golygu dyn doeth), a rhoddodd wybod i'r Brenin fod waliau ei gaer yn disgyn yn aml am fod dwy ddraig - un goch ac un wen - yn ymladd mewn ogof o dan y gaer. Rhyddhaodd Myrddin y ddwy ddraig, gan roi diwedd ar ansefydlogrwydd y tir. Brwydrodd y creaduriaid yn eu blaenau tan i'r un goch ladd yr un wen.

Llety

Gwesty Parc y Strade, Llanelli stradey­parkhotel.com

Whitfords, Burry Port whitfords.wales

Wely a Brecwast Cydweli stayin­kidwelly.com

Fferm Ferryside ferryside­farm.co.uk

Spilman Hotel, Caerfyrddin spilman­hotel.co.uk

Cilwen Country House, Talog bedandbreakfast­wales.net

Gwybodaeth ddefnyddiol

 

Tren

Ceir trenau rheolaidd i Abertawe, Castell-nedd ac Abergwaun o orsafoedd Llanelli a Chaerfyrddin. Cofiwch mai dim ond hyn a hyn o le i feiciau sydd ar drenau. https://www.arrivatrainswales.co.uk/

Gwersylla

Parc Gwledig Pen-bre. 01554 742424. http://parcgwledigpenbre.cymru/

Mapiau A Argymhellir

Sustrans Map LÔN GELTAIDD SUSTRANS Y GORLLEWIN -  https://shop.sustrans.org.uk/

 

© Tour of Britain images Hawlfraint / Copyright: SWpix