36 awr yng Ngorllewin Sir Gâr

Labyrinth o drefi gwledig ac arfordirol dymunol lle mae storïau diddorol, trysorau treftadaeth a rhai o draethau gorau Ewrop yn aros i gael eu darganfod - gan gynnwys un traeth lle mae recordiau'r byd yn cael eu torri.

Pam mynd yno nawr?

Hanesion cyfareddol, llwyddiannau hanesyddol a thrysorau treftadaeth cudd – maen nhw i gyd i’w cael ar hyd a lled pentrefi arfordirol a gwledig pert Pentywyn, Hendy-gwyn ar Daf a Sanclêr.

Ewch i weld lle cafodd y record cyflymder dros dir ei gosod, ei thorri a’i hail-osod ar Draeth Pentywyn (gydag un neu ddau o enwogion yn ceisio torri’r record), darganfyddwch y mannau cyfrinachol lle buwyd yn ymarfer ar gyfer glaniadau D Day yn yr Ail Ryfel Byd, ewch am dro ar lwybrau treftadaeth, darganfyddwch lu o weithgareddau antur cyffrous ac ymwelwch â rhai o draethau gorau Ewrop – i gyd yma, yn y cornel hardd hwn o Orllewin Sir Gaerfyrddin.

Amcan o’r lleoliad

Dyma ble mae Sir Gaerfyrddin yn cwrdd â Pharc Cenedlaethol Arfordir Penfro, sy’n golygu traethau sy’n adnabyddus am eu hehangder, eu glendid a’u harddwch. Mae Traeth Pentywyn yn fyd-enwog ac yn wyth milltir o draeth tywod - nid yn unig y mae’n lle delfrydol i fynd i gerdded gydol y flwyddyn ond mae iddo hefyd gyfoeth o hanes. Yma y cafodd y record cyflymder dros dir ei gosod droeon, gyda Bluebird Sunbeam a Campbell yn 1924, Parry Thomas a Babs yn 1926 ac 1927 a Guili Foresti ‘Djelmo’ yn 1927. Yn fwy diweddar sefydlwyd record Bluebird Electronic, record beic y cyflwynydd teledu Guy Martin a ‘milltir mellten’ Idris Elba, yr actor teledu a ffilm enwog.

Ond cwta 20 munud o daith yn y car gallwch fwynhau bywyd hamddenol a threftadaeth ddiwylliannol ddifyr trefi Hendy-gwyn ar Daf a Sanclêr. Hyn oll o fewn dwy awr o siwrnai i Gaerdydd.

 

Diwrnod 1

Golygfa fendigedig

Ceir llwybr cerdded godidog yn llawn hanes a llu o flodau gwyllt a phlanhigion brodorol i fyny at Drwyn Ragwen. Gyda golygfeydd ysgubol ar draws Bae Caerfyrddin, mae’r ardal hon dan ofal yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol erbyn hyn. Cerddwch i fyny’r bryn o Draeth Pentywyn, heibio i Drwyn Gilam gyda’i fryngaer o Oes yr Haearn ac olion siambrau claddu hynafol, draw i draeth cysgodol Morfa Bychan, lle bu Lluoedd y Cynghreiriad yn ymarfer ar gyfer glanio ar draethau Normandi yn 1944 – mae olion rhwystrau atal tanciau i’w gweld yma hyd heddiw.

7311

Mynd am dro hamddenol

Wrth i Gymru ddathlu Blwyddyn y Môr yn 2018, y darn 4.5 milltir o Lwybr Arfordir Cymru – y llwybr cerdded sy’n mynd o gwmpas Cymru gyfan – rhwng Pentywyn ac Amroth yw’r lle perffaith i brofi’r hyn sydd gan arfordir Sir Gaerfyrddin i’w gynnig. Mae’n forlin diarffordd, gerwin ei harddwch, gyda golygfeydd panoramig sy’n ymestyn am filltiroedd a heidiau o adar môr yn ymgasglu uwchben – cadwch eich sbienddrych wrth law yn y gobaith o weld adar drycin Cory a throchyddion gyddfddu yn ogystal â’r clochdar y cerrig a’r hugan fwy cyffredin. A gadewch i’ch dychymyg redeg yn wyllt gyda hanesion am forladron wrth iddi ddod ar draws ogofau a gâi eu defnyddio gan smyglwyr ar un adeg i storio’u contraband.

Cinio bendigedig

Yn enwog am ei hufen iâ blasus, gydag 20 blas ar gael yn cynnwys crème caramel gyda dil mêl a chnau Ffrengig a surop masarn, mae parlwr hufen iâ’r Cowshed ar Fferm Penback yn Hendy-gwyn ar Daf hefyd yn gartref i fistro deniadol. Mwynhewch yr amrywiol frechdanau a rholiau, teisennau cartref ac ysgytlaeth...ond cadwch le i hufen iâ hefyd!

Crwydro’r siopau

Mae siopa yng Ngorllewin Sir Gaerfyrddin yn gyfle i fwynhau danteithion bwyd a chrefftau unigryw. Yn Sanclêr yn unig, gallwch brynu cig a phasteiod o’r safon uchaf yn Eynon’s, siop gigydd deuluol sy’n mynd ers pum cenhedlaeth. Fe gewch chi gigoedd a phasteiod sydd wedi ennill gwobrau, yn cynnwys stêc a chwrw, cig oen a mintys a phorc ac afal, hefyd yn Phil Hughes Butchers, sy’n cael cig o ffermydd lleol, ac yn gwneud ei selsig ar y safle. Eisiau rhywbeth melys? Bydd taith 15 munud yn y car yn mynd â chi i Lanboidy, le mae gweithdy Nom Nom Chocolate wedi’i leoli, gyda siocled o wahanol flasau sy’n cynnwys Earl Grey, chilli wedi’i fygu, pupur pinc, sierbet afal a menyn cnau daear.

I gael anrhegion gwirioneddol Gymreig i fynd adref gyda chi, ewch i’r Gât yn Sanclêr, oriel gelf a chanolfan arddangos gyda siop ragorol yn gwerthu crefftau sy’n dod o bob rhan o Gymru, o emwaith i ganhwyllau, cerameg i siytnis (a galwch yng nghaffi’r hyfryd Annie am luniaeth). Neu beth am eitemau hyfryd i’r cartref, yn cynnwys clustogau a charthenni arbennig, o GW Interiors yn Sanclêr?

 

 

Tafarn gartrefol

Archebwch ddiod ac eisteddwch ar soffas cyfforddus o flaen tân coed – y cynhwysion perffaith ar gyfer tafarn gartrefol – yn y Station House yn Hendy-gwyn ar Daf. Mae’n ffefryn gan y bobl leol, felly achubwch ar y cyfle i ddysgu mwy am dref braf Hendy-gwyn ar Daf gan y bobl sy’n byw yno. Ymunwch â phobl leol hefyd yn nhafarn y Taf – lle gwych i fwynhau cwrw neu ddau a phryd o fwyd cartref.

Gwledda fel y bobl leol Cewch heddwch a phrydau moethus yn Llety Cynin, coetsiws wedi’i addasu’n hyfryd ar fferm laeth a defaid yng nghanol y wlad. Mae defnyddio cynhwysion lleol yn ganolog i’r fwydlen. Gall pryd nos yma gynnwys danteithion gourmet fel caws Perl Wen wedi’i bobi neu goes cig oen wedi’i rhostio’n araf. Ac efallai y byddwch chi am ddod yn ôl y diwrnod wedyn, hyd yn oed, pan welwch y te prynhawn thema gwych...eleni, y thema yw Te Prynhawn yr Hetiwr Hurt, ac mae’n cynnwys creadigaethau lliwgar a blasus i blant ac oedolion.

 

 

Diwrnod 2

Brecinio braf?

Mwynhewch dro bach ar hyd traeth hyfryd Pentywyn i fagu archwaeth at ‘brecinio’ yn Tea by the Sea…mae’i leoliad ar y traeth yn golygu y gallwch barhau i fwynhau’r golygfeydd anhygoel. A beth am y te prynhawn – sy’n cael ei weini ar fyrddau picnic bach iawn yn llwythog o deisennau cwpan, sgons, jam a hufen, brechdanau a quiches bach. Neu, os ydych yn nes at Fryn Pentywyn, stopiwch yn The Coffee Shop i fwynhau cinio gwerinwr ar y teras a dysgu mwy am hanes y dref o’r memorabilia ffotograffig sydd i’w weld yno.

 

Mynd am dro yn y parc

Cewch gipolwg diddorol ar gymdeithas Cymru yn yr Oesoedd Canol a ffordd o fyw pobl fwy na 1,000 o flynyddoedd yn ôl yng Ngardd Hywel Dda a’r Ganolfan Ddehongli yn Hendy-gwyn ar Daf. Yn dathlu’r deddfau cyfiawn a theg a basiwyd gan y Brenin Hywel Dda yn y 10fed ganrif, dyma’r unig ardd yn Ewrop sydd wedi’i chysegru i’r gyfraith. Cerddwch drwy’r gerddi Bedw, Helyg, Derw, Ynn a Phoplys ac fe welwch enghreifftiau o’r deddfau wedi’u harddangos o’ch cwmpas.

Ewch am daith

Cewch ryfeddu at gyflymder ceir dros ddau ddiwrnod o rasio di-baid sy’n digwydd ar draeth hanesyddol Pentywyn bob haf wrth i aelodau’r Vintage Hot Rod Association ymgasglu i rasio ar y traeth. A’r newyddion da yw bod hwn yn ddigwyddiad am ddim i’r sawl sy’n mynd yno i wylio.

Am ychydig o hanes cyfoes, ewch i’r Amgueddfa Cyflymder ym Mhentywyn, sy’n edrych dros y traeth a wnaed yn enwog gan y record byd am gyflymder dros dir. Yma fe welwch gar JG Parry Thomas, Babs, a gipiodd y record yn 1927 – ond mwya’r trueni, hwn hefyd yw’r car y cafodd ddamwain ynddo a marw.

Os oes gennych fwy o ddiddordeb mewn teithio ar ddwy olwyn na phedair, gall y rhai sy’n hoffi beicio hefyd deithio drwy orllewin Sir Gaerfyrddin drwy ymuno â Llwybr Beicio Cenedlaethol 4, a fydd yn mynd â chi drwy Sanclêr.

7307

Prynhawn diwylliannol

Efallai fod gorllewin Sir Gaerfyrddin yn fach o ran maint ond mae yma ddigon o hanes. Ymunwch â Llwybr Treftadaeth Sanclêr a’i 12 panel esboniadol o gwmpas y dref i ddarganfod mai dyma gartref un o’r telesgopau cyntaf ym Mhrydain yn oes Elizabeth; sut, yn 1842, y cafodd tollbyrth y dref eu dinistrio yn ystod Terfysgoedd Beca; a phwy oedd arwyr lleol y ddau ryfel byd.

Ewch draw i Hendy-gwyn ar Daf i weld olion Abaty Hendy-gwyn o’r 12fed ganrif a dysgwch sut y bu iddo, fel y tŷ Sistersaidd cyntaf yng Nghymru, helpu i sefydlu mynachlogydd eraill ar draws y wlad.

Mae yna gynlluniau mawr i sefydlu Canolfan Ddiwylliannol Cyflymder ar Dir, Eco Ganolfan Wyliau a chanolfan fasnachol newydd ym Mhentywyn, gan ei bod yn un o ddeg blaenoriaeth ranbarthol Llywodraeth Cymru i’w datblygu ymhellach fel cyrchfan i dwristiaid.

2611

Yn goron ar y cyfan

Rydych yn un o’r rhannau arfordirol harddaf o Brydain, felly pa well ffordd o’i mwynhau na thrwy weithgareddau antur cyffrous. Mae Morfa Bay Adventure yn darparu amrywiaeth eang o weithgareddau, o arfordira, hwylio ar dir, adeiladu rafftiau a saethyddiaeth i gerdded ceunentydd, ogofa, teithiau cerdded arfordirol a hyd yn oed wreslo sumo! Rhoddwch gynnig ar gaiacio môr a phadl fyrddio’n sefyll i fyny hefyd o Chad ‘n’ Olly’s Beach Hut ym Mhentywyn, tra mae Pendine Outdoors yn baradwys i’r rhai sy’n ceisio gwefr, diolch i’r safle pedair erw sydd â thŵr dringo, cwrs rhaffau, sip linell a chwrs ‘Xtreme Stream’. Gallwch fynd dan ddaear i archwilio’r system ogofau hynafol yn ogof ddofn y Bont Werdd, neu teimlwch y gwynt yn rhuthro drwy’ch gwallt wrth fynd allan i farchogaeth ar garlam ar hyd traeth Pentywyn o Ganolfan Farchogaeth Marros.