36 awr yng Nghastellnewydd Emlyn a'r cyffiniau

Gallwch gael penwythnos gwych i ffwrdd yn y dref farchnad brysur hon, sy'n llawn siopau annibynnol a bwytai bywiog, lle mae hanesion ei gorffennol dramatig yn dod yn fyw wrth ichi grwydro'r ardal sydd ar lannau un o afonydd hiraf Cymru.

Pam mynd yno nawr?

Mae tref farchnad brysur Castellnewydd Emlyn yn denu haneswyr i'r castell a saif mewn man hyfryd o ran golygfa, siopwyr i'r siopau annibynnol a'r siopau hen bethau, ynghyd â phobl sy'n ymddiddori mewn bwyd i'r siopau delicatessen dengar a'r cynhyrchwyr lleol. Mae'n gyrchfan delfrydol ar gyfer penwythnos braf o grwydro, ac mae Castellnewydd Emlyn hefyd yn fan aros defnyddiol er mwyn mynd am anturiaethau ymhellach i ffwrdd ar yr arfordir, yn ogystal â gwneud gweithgareddau ar yr afon a fydd yn rhoi tipyn o wefr ichi.

Amcan o'r lleoliad

Mae Castellnewydd Emlyn ar lannau Afon Teifi, yr afon hiraf yng Nghymru.  Cafodd y dref ei hadeiladu o amgylch caer ac mae wedi'i lleoli mewn bachdro dramataidd ar hyd yr afon. Mae gan y dref gyfoeth o hanes. Digwyddodd y frwydr ddeuol olaf â phistol yng Nghymru yn y dref hon ac roedd yr ardal yn lle ffyniannus ar gyfer cynhyrchu gwlân ar un adeg; gerllaw roedd Dre-fach Felindre yn cael ei adnabod fel ‘the Huddersfield of Wales’ oherwydd hyn. Ewch i ddysgu am chwedlau'r dref a chlywed am hanes y ddraig olaf yng Nghymru, sef y ddraig ffyrnig Gwiber Emlyn, a gododd arswyd ar y dref. Mae'r stori yn cael ei hadrodd yn y Castell.
 

Diwrnod 1

Golygfa fendigedig

Ewch i Raeadrau Cenarth, llecyn godidog sydd wedi denu ymwelwyr ers Oes Fictoria. Mae golygfa arbennig i'w gweld yma drwy gydol y flwyddyn, ac mae'n arbennig o boblogaidd yn yr hydref pan fo un o ddigwyddiadau rhyfeddol byd natur yn digwydd wrth i samwn a brithyll y môr mudol lamu dros y rhaeadrau. Galwch yng Nghanolfan Genedlaethol y Cwrwgl a dysgwch am yr arferiad lleol o bysgota mewn cwrwgl, pan fo pysgotwyr yn mynd allan yng ngolau'r lleuad yn eu cychod crwn i ddal samwn a sewin. Hefyd, peidiwch â gadael heb gael rhywbeth bach blasus yn Tŷ Te Cenarth, sef ystafell de draddodiadol sy'n gwerthu arlwy o gacennau blasus.

 

Mynd am dro hamddenol

Byddwch yn siŵr o ymlacio a chael eich ysbrydoli wrth fynd am dro ar lannau'r hyfryd Afon Teifi. Mae ymweld â Chastell Castellnewydd Emlyn ar eich taith yn hanfodol. Mae'r afon yn ffinio â'r castell ar dair ochr, a'r castell hwn o'r drydedd ganrif ar ddeg oedd yr unig un yn yr ardal a gafodd ei adeiladu gan luoedd brodorol yn hytrach na rhai goresgynnol. Yn ystod ei hanes cythryblus gwelwyd y Cymry'n cipio'r castell yn ystod gwrthryfel 1287-8 a gwrthryfel Owain Glyndŵr yn 1403.

 

Cinio bendigedig

Mae cael picnic bob amser yn ychwanegu at fwynhad mynd am dro, felly casglwch un yn Tŷ Croeso yn y dref; lle y cesglir basgeidiau o ddanteithion lleol, o gaws i siytni, bisgedi a chwrw. Neu efallai eich bod yn ffafrio gwledda gartref? Beth am sbwylio'ch hun drwy gael sglodion enwog Tŷ Croeso sy'n cael eu torri â llaw? Dylai'r rheiny sy'n dwlu ar gaws fynd i Caws Cenarth, busnes teuluol mewn dyffryn hyfryd gerllaw Castellnewydd Emlyn, lle y cynhyrchir cawsiau ardderchog sydd wedi ennill gwobrau lawer. Ewch ar daith i'w blasu nhw ac ewch adref â chosyn neu dri. Os ydych chi'n ymweld ym mis Mehefin, beth am ymweld â Gŵyl Fwyd Castellnewydd Emlyn lle mae smorgasbord blasus o gynnyrch lleol ar gael?

 

 

Crwydro siopau

Mae amrywiaeth o siopau deniadol yng Nghastellnewydd Emlyn, gan gynnwys rhai sy'n debygol o apelio'n benodol at chwilotwyr hen bethau. Byddai'n rhwydd ichi anghofio faint o'r gloch yw hi wrth graffu ar y trugareddau hynod yng Nghanolfan Hen Bethau Emlyn, sy'n rhoi cipolwg diddorol ar y gorffennol gydag ystod o hen gelfi a hen drugareddau. Siop flodau ac anrhegion yw Tivy Hall sy'n gwerthu siocledi, canhwyllau, gemwaith ac ati a wneir yn lleol. Er mwyn cael darn o gelf lleol, ewch i stiwdio Helen Elliott Art Studio and Gallery Mae'r artist, sydd wedi'i lleoli yng Nghastellnewydd Emlyn, yn cynnal gweithdai sy'n eich dysgu sut i greu eich llun eich hun o Sir Gaerfyrddin ar gynfas. Pa ffordd well o sicrhau bod wastad gennych rywbeth i'ch atgoffa o'ch trip?

 

 

 

 

Diod i godi archwaeth
Os oes chwant cael diferyn neu ddau arnoch chi yng nghanol y dref, anelwch yn syth at y Bunch of Grapes, sef tafarn fywiog sy'n gwerthu cwrw lleol o'r gasgen a chasgliad o chwisgi adnabyddus. Mae The Belle, sydd y tu allan i Gastellnewydd Emlyn, wedi cyrraedd rownd derfynol Gwobrau Siopau Annibynnol Cymru, a hynny'n haeddiannol iawn. Mae'r llecyn poblogaidd hwn yn cynnig ystod o winoedd da, diodydd jin penigamp (gan gynnwys mathau gwahanol o Gymru) ac yn cynnal nosweithiau bwyd gyda'r hwyr â themâu penodol sy'n amrywio o fwyd Eidalaidd i fwyd Indiaidd, a hynny drwy gyfrwng bwyd tapas.

Gwledda fel y bobl leol

Ymlaciwch ar ddiwedd y dydd drwy wledda ar fwydydd o'r rhan hon o Gymru. Mae prif gogydd Gwesty Emlyn, Simon Briscoe, yn ceisio creu ‘gwir flas Sir Gaerfyrddin’ yn y Bistro, sef y bwyty sydd yn rhan o'r gwesty sydd wedi ennill gwobrau. Mae'r fwydlen yn cynnwys cynnyrch lleol, wedi'u coginio'n fedrus, ac mae awyrgylch croesawgar a hamddenol yno. Yn ogystal, mae The Daffodil Inn, sydd yng nghyffiniau Llandysul, yn ddelfrydol ar gyfer achlysuron arbennig. Eisteddwch yng ngolwg y gegin neu, pan fydd y tywydd yn braf, ewch allan i'r teras sydd â golygfeydd hyfryd o'r dyffryn hardd. Yn y gaeaf gallwch eistedd yn gysurus o flaen y tân coed yn y bar a'r llecynnau clud yno.

Diwrnod 2

Brecinio braf

Dechreuwch eich ail ddiwrnod o grwydro drwy gael brecinio sylweddol yn Harrisons, sy'n gaffi yn ystod y dydd ac yn fwyty gyda'r hwyr. Yn ogystal â'r fwydlen arferol, mae'r bwyty cwrw yn cynnig arlwy arbennig o ddewisiadau heb glwten. Hefyd, os ydych chi'r math o berson sy'n hoff o ddechrau'r bore drwy fwyta cacen, yna mae gwledd o'ch blaen gan fod pwdinau cartref Harrisons yn blasu yr un modd dda ag y maen nhw'n edrych - yn anhygoel!

 

Ewch am daith

Camwch yn ôl mewn amser yn Rheilffordd Dyffryn Teifi lle y gallwch chi gael cipolwg ar drên stêm a adeiladwyd yn 1894 a mynd ar daith. Mae'r lleoliad yn hynod o hardd a gallwch dreulio hanner diwrnod rhwydd yn crwydro o amgylch y rhaeadr, yr oriel gelf a'r goedwig dawel gerllaw yn yr hen atyniad hamddenol braf hwn. Gellir diddanu'r rhai bach bywiog â golff giamocs ac ardaloedd chwarae i blant.

Prynhawn diwylliannol

Dysgwch ragor am hanes gwlân Cymru yn Amgueddfa Wlân Cymru yn Nre-fach Felindre, sydd yn rhad ac am ddim. Daw'r hanes yn fyw drwy angerdd y staff ac mae modd cael profiadau ymarferol diddorol iawn yno. Cewch wylio'r broses o gynhyrchu tecstilau, dysgu'r camau sydd angen eu cymryd i droi cnu yn ddefnydd a rhoi cynnig ar gribo, gwehyddu a gwnïo eich defnydd eich hun. Mae llwybr cerdded uchel yn rhoi gwell golwg ichi ar y gwaith o gynhyrchu tecstiliau yn safle masnachol Melin Teifi. Edrychwch ar y dudalen 'Be sy' mlaen' ar wefan yr amgueddfa i weld y digwyddiadau crefftau a'r sgyrsiau rheolaidd sydd yn cael eu cynnal yno.

Yn goron ar y cyfan

Ychwanegwch wefr at eich taith drwy fynd i Glwb Canŵio Llandysul. Mae'r cwmni antur bendigedig hwn yn trefnu gweithgareddau a fydd yn sicr yn rhoi gwefr ichi, er enghraifft nofio yn yr afon, rafftio dŵr gwyn, caiacio a llawer mwy, sy'n addas ar gyfer dechreuwyr a'r rheiny sydd â phrofiad o gymryd rhan mewn chwaraeon dŵr.