36 Awr yn Nyffryn Aman a’r Mynydd Du

Dewch i ddarganfod ardal sy'n llawn cyferbyniadau; mae Dyffryn Aman yn wledd o ddiwylliant – mae'n gartref i Dref Diwylliant Sir Gaerfyrddin 2018 – a harddwch naturiol diddiwedd, lle mae Geoparc Byd-eang UNESCO ac un o lwybrau gyrru gorau Cymru o ran golygfeydd.

Pam mynd yno nawr?

Yn y gorffennol, Dyffryn Aman oedd canolbwynt cymuned lofaol gorllewin Cymru ac, ar un adeg, roedd y baedd gwyllt yn teyrnasu yma. Erbyn hyn mae Dyffryn Aman yn elwa o raglenni adfywio ac, yn 2018, Rhydaman fydd Tref Diwylliant Sir Gâr. Darganfyddwch harddwch naturiol Geoparc Byd-eang UNESCO y Fforest Fawr, llyn lledrithiol sy’n diflannu ym misoedd yr haf ac un o’r llwybrau gyrru mwyaf cyffrous yn y wlad.

Amcan o’r lleoliad

Rhydaman yw un o’r trefi cyntaf y deuwch iddi yn Sir Gâr wrth yrru i mewn o’r dwyrain, wedi’i lleoli yn ymyl Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog a’r Mynydd Du atyniadol. Cadwch eich llygaid ar agor am ‘y Twrch Trwyth’, y baedd gwyllt y dywedir bod neb llai na’r Brenin Arthur a’i farchogion wedi ei hela ar lethrau Dyffryn Aman. Gellir gweld yr anifail ar fyrddau’r llwybrau hanesyddol o amgylch Rhydaman. Ymysg arwyr mwy cyfoes o’r ardal mae’r seren rygbi Shane Williams, yr asgellwr chwim a fu’n chwarae i’r Gweilch, Cymru a’r Llewod, ac Alex Jones, cyd gyflwynydd The One Show.

Diwrnod 1

Golygfa fendigedig

Mae Chwareli’r Mynydd Du, sy’n fwy adnabyddus yn lleol fel Chwarel Herbert, wedi’u lleoli yng nghanol Geoparc Byd-eang UNESCO y Fforest Fawr, sydd ei hun wedi’i leoli yn rhan orllewinol Bannau Brycheiniog. Yn un o ddim ond 52 o Geoparciau Ewropeaidd sy’n nodedig am eu treftadaeth ddaearegol, mae hwn yn drawiadol am y golygfeydd eang a geir ohono dros un o dirweddau mwyaf garw Cymru. Yma mae treftadaeth ddiwydiannol yn cwrdd â harddwch naturiol; am ganrifoedd, roedd y chwareli’n holl bwysig i ddiwydiant cynhyrchu calch yr ardal ac mae tystiolaeth o’r cloddio am galch i’w gweld hyd heddiw.

7144

Mynd am dro hamddenol

Gallwch gael tawelwch a heddwch ar hyd Llwybr Glan yr Afon, Dyffryn Aman. Mae’r llwybr tarmac 14km o hyd yn rhuban bendigedig rhwng Rhydaman a Brynaman mewn dyffryn llawn awyrgylch sy’n nythu rhwng y Mynydd Du i’r gogledd a Mynydd y Betws i’r de. Mae’n hafan i feicwyr a cherddwyr, ac yn lle gwych i fynd â’r ci am dro ynddo. Ydych chi’n ymweld gyda’r teulu? Gall y plant redeg yn wyllt mewn sawl parc cyhoeddus ar hyd y ffordd, lle mae yna lefydd chwarae a chyfleusterau chwaraeon.

Cinio bendigedig

Fel y byddech chi’n ei ddisgwyl o’r enw, mae Siop Goffi Cwtch yng nghanol Rhydaman yn lle braf i ymlacio ynddo dros ginio. Ar y fwydlen ceir brechdanau ffres, salad, pasteiod a chawl, ond gadewch le i damaid melys – y myffins, sgons a chacennau sy’n cael eu harddangos ar ben y cownter yw’r gwir sêr yma. Allwch chi wrthsefyll y demtasiwn?

Crwydro’r siopau

Yng nghanol Rhydaman, caiff eich sylw ei dynnu gan y cerflun trawiadol, ‘Dilyn y wythïen’, sy’n coffáu hanes glofaol yr ardal. Rhyfeddwch at y ddwy golofn dywodfaen, y naill a’r llall yn chwe metr o uchder, adlais o’r strata tywodfaen sy’n gorchuddio’r gwythiennau glo yn ardal Dyffryn Aman; oddi mewn, fe welwch y strata o lechi wedi’u caboli, ac arnynt gerddi gan y bardd Einir Jones a phlant ysgol lleol. Gallwch barhau ar eich taith gelf yn Oriel Tŷ Cornel - oddi yma cewch olygfeydd godidog o Gastell Carreg Cennen gerllaw. Ar ochr arall y dref, fe welwch yr Arcêd Fictoraidd hardd; beth am gael eich hudo i mewn am goffi neu i bori drwy weithiau awduron lleol yn College Street Books. Cadwch eich llygaid ar agor am gynnyrch Masnach Deg ledled y dref; rhoddwyd statws Tref Masnach Deg i Rydaman ym mis Gorffennaf 2002.

 

 

 

 

Gwledda fel y bobl leol

Mae Llandybie, sy’n agos at Rydaman, yn gartref i Valans, trysor o le bwyta. Siop flodau oedd yr adeilad cynt a daeth y pâr priod sy’n rhedeg y bwyty erbyn hyn ar ei draws yn 2004. Cafodd eu gweledigaeth i greu tŷ bwyta lle gallai pobl leol ac ymwelwyr ddod ynghyd i fwynhau bwyd ffres, digon syml, ei gwireddu ac erbyn hyn mae Valans yn boblogaidd iawn yn yr ardal. Mae i’w weld yn y 2018 Michelin Guide, lle caiff ei ddisgrifio fel lle sy’n cynnig ‘Fresh ingredients, capably prepared: simply a good meal.’

 

 

7152

Diwrnod 2

Brecinio braf?

Agorodd y Pear Tree Delicatessen yn Rhydaman yn 2016, ac mae wedi gosod y safon mor uchel o ran rholiau sosej fel y bydd rhaid efallai ichi fynd yn ôl yno bob tro y bydd arnoch awydd rhôl sosej. Prynwch un i’w bwyta yn ystod y bore neu beth am fwynhau un o’r llu o gacennau ffres i roi hwb o egni ichi i ddechrau’r diwrnod – mae yma gyfuniadau clasurol fel lemon drizzle, teisen Victoria, coffi a chnau Ffrengig, ynghyd ag opsiynau mwy cywrain fel éclairs a theisen meringue lemwn.

Mynd am dro yn y parc

Os yw’n ddiwrnod braf, ewch â’ch picnic o’r Pear Tree i Barc Rhydaman i’w fwynhau. Cerddwch o amgylch y bandstand ac edmygwch yr arddangosfeydd blodau. Mae yma Barc Sblash lle caiff plant sy’n hoffi dŵr fodd i fyw.

Ewch am daith

Neidiwch i’r car, gwisgwch eich gwregys ac i ffwrdd â chi am reid ddi-guro ar yr A4069, un o’r ffyrdd gyrru mwyaf cyffrous yng Nghymru, yn cynnig rhai o’r golygfeydd godidocaf. Nid yw’n cael ei galw’n ffordd ‘Top Gear’ am ddim rheswm – mae sêr y rhaglen wedi arddangos rhai o geir cyflymaf y byd arni. Cychwynnwch ym Mrynaman, i’r de o Fannau Brycheiniog, ac anelwch tua’r gogledd i Langadog neu gyrrwch o’r gogledd tua’r de; y naill ffordd neu’r llall, cewch eich cyfareddu gan dirweddau arallfydol gyda merlod gwyllt i’w gweld yma ac acw, a’ch cyffroi gan y troadau a’r corneli wrth i’w ffordd droelli drwy’r Parc Cenedlaethol.

7198

Prynhawn diwylliannol

Os ydych wedi dilyn yr A4069 o’r de tua’r gogledd, gwnewch yn siŵr eich bod yn gorffen ger y Garn Goch, un o’r bryngaerau mwyaf o’r Oes Haearn yn ne Cymru, yn agos at bentref Bethlehem. Yn ei chyfnod roedd hon yn glamp o gaer ac, er bod ei lleoliad erbyn hyn yn wledig, yn ei dydd roedd yn anheddiad llewyrchus, lle’r oedd pobl yn byw, yn gweithio, yn tyfu bwyd ac yn prynu a gwerthu nwyddau. O’r maes parcio, cerddwch i fyny’r llwybr i weld dwy gaer, yr un leiaf, y Gaer Fach, ac yna’r Gaer Fawr drawiadol; mae’r golygfeydd o’r copa o’r wlad o’ch cwmpas yn wirioneddol wych.

I orffen eich diwrnod ewch am adloniant i’r theatr wych, Theatr y Glowyr, sy’n cynnig dewis amrywiol o theatr, comedi a cherddoriaeth; dyma fydd canolbwynt y dathliadau yn ystod cyfnod Rhydaman fel tref Diwylliant 2018
 

7148

Yn goron ar y cyfan

Mae Gwarchodfa Natur Carmel wedi’i chreu o amgylch chwarel fawr yn ymyl Llandybie ac mae’n gartref i’r unig dirlyn – sef llyn tymhorol – ym Mhrydain. Mae Pant y Llyn yn llenwi â dŵr yn hwyr yn yr hydref, gan gyrraedd dyfnder o hyd at dri metr yn y gaeaf, ac yn sychu’n llwyr erbyn yr haf. Ymwelwch yn y gwanwyn pan fydd y warchodfa ar ei mwyaf hudolus, gyda charpedi o graf y geifr sy’n edrych ac yn arogleuo’n anhygoel. Cadwch eich llygaid ar agor am amrywiaeth gyfoethog o adar a bywyd gwyllt, yn cynnwys sawl iâr fach yr haf brin a, chyda’r nos, ystlumod.

 

7147