36 Awr yn Nyffryn Aman a’r Mynydd Du

Dewch i ddarganfod ardal sy'n llawn cyferbyniadau; mae Dyffryn Aman yn wledd o ddiwylliant – mae'n gartref i Dref Diwylliant Sir Gaerfyrddin 2018 – a harddwch naturiol diddiwedd, lle mae Geoparc Byd-eang UNESCO ac un o lwybrau gyrru gorau Cymru o ran golygfeydd.

Pam mynd yno nawr?

Yn y gorffennol, Dyffryn Aman oedd canolbwynt cymuned lofaol gorllewin Cymru ac, ar un adeg, roedd y baedd gwyllt yn teyrnasu yma. Erbyn hyn mae Dyffryn Aman yn elwa o raglenni adfywio ac, yn 2018, Rhydaman fydd Tref Diwylliant Sir Gâr. Darganfyddwch harddwch naturiol Geoparc Byd-eang UNESCO y Fforest Fawr, llyn lledrithiol sy’n diflannu ym misoedd yr haf ac un o’r llwybrau gyrru mwyaf cyffrous yn y wlad.

Amcan o’r lleoliad

Rhydaman yw un o’r trefi cyntaf y deuwch iddi yn Sir Gâr wrth yrru i mewn o’r dwyrain, wedi’i lleoli yn ymyl Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog a’r Mynydd Du atyniadol. Cadwch eich llygaid ar agor am ‘y Twrch Trwyth’, y baedd gwyllt y dywedir bod neb llai na’r Brenin Arthur a’i farchogion wedi ei hela ar lethrau Dyffryn Aman. Gellir gweld yr anifail ar fyrddau’r llwybrau hanesyddol o amgylch Rhydaman. Ymysg arwyr mwy cyfoes o’r ardal mae’r seren rygbi Shane Williams, yr asgellwr chwim a fu’n chwarae i’r Gweilch, Cymru a’r Llewod, ac Alex Jones, cyd gyflwynydd The One Show.

Diwrnod 1

Golygfa fendigedig

Mae Chwareli’r Mynydd Du, sy’n fwy adnabyddus yn lleol fel Chwarel Herbert, wedi’u lleoli yng nghanol Geoparc Byd-eang UNESCO y Fforest Fawr, sydd ei hun wedi’i leoli yn rhan orllewinol Bannau Brycheiniog. Yn un o ddim ond 52 o Geoparciau Ewropeaidd sy’n nodedig am eu treftadaeth ddaearegol, mae hwn yn drawiadol am y golygfeydd eang a geir ohono dros un o dirweddau mwyaf garw Cymru. Yma mae treftadaeth ddiwydiannol yn cwrdd â harddwch naturiol; am ganrifoedd, roedd y chwareli’n holl bwysig i ddiwydiant cynhyrchu calch yr ardal ac mae tystiolaeth o’r cloddio am galch i’w gweld hyd heddiw.

Mynd am dro hamddenol

Gallwch gael tawelwch a heddwch ar hyd Llwybr Glan yr Afon, Dyffryn Aman. Mae’r llwybr tarmac 14km o hyd yn rhuban bendigedig rhwng Rhydaman a Brynaman mewn dyffryn llawn awyrgylch sy’n nythu rhwng y Mynydd Du i’r gogledd a Mynydd y Betws i’r de. Mae’n hafan i feicwyr a cherddwyr, ac yn lle gwych i fynd â’r ci am dro ynddo. Ydych chi’n ymweld gyda’r teulu? Gall y plant redeg yn wyllt mewn sawl parc cyhoeddus ar hyd y ffordd, lle mae yna lefydd chwarae a chyfleusterau chwaraeon.

Cinio bendigedig

Fel y byddech chi’n ei ddisgwyl o’r enw, mae Siop Goffi Cwtch yng nghanol Rhydaman yn lle braf i ymlacio ynddo dros ginio. Ar y fwydlen ceir brechdanau ffres, salad, pasteiod a chawl, ond gadewch le i damaid melys – y myffins, sgons a chacennau sy’n cael eu harddangos ar ben y cownter yw’r gwir sêr yma. Allwch chi wrthsefyll y demtasiwn?

Crwydro’r siopau

Yng nghanol Rhydaman, caiff eich sylw ei dynnu gan y cerflun trawiadol, ‘Dilyn y wythïen’, sy’n coffáu hanes glofaol yr ardal. Rhyfeddwch at y ddwy golofn dywodfaen, y naill a’r llall yn chwe metr o uchder, adlais o’r strata tywodfaen sy’n gorchuddio’r gwythiennau glo yn ardal Dyffryn Aman; oddi mewn, fe welwch y strata o lechi wedi’u caboli, ac arnynt gerddi gan y bardd Einir Jones a phlant ysgol lleol. Gallwch barhau ar eich taith gelf yn Oriel Tŷ Cornel - oddi yma cewch olygfeydd godidog o Gastell Carreg Cennen gerllaw. Ar ochr arall y dref, fe welwch yr Arcêd Fictoraidd hardd; beth am gael eich hudo i mewn am goffi neu i bori drwy weithiau awduron lleol yn College Street Books. Cadwch eich llygaid ar agor am gynnyrch Masnach Deg ledled y dref; rhoddwyd statws Tref Masnach Deg i Rydaman ym mis Gorffennaf 2002.

 

 

 

 

Gwledda fel y bobl leol

Mae Llandybie, sy’n agos at Rydaman, yn gartref i Valans, trysor o le bwyta. Siop flodau oedd yr adeilad cynt a daeth y pâr priod sy’n rhedeg y bwyty erbyn hyn ar ei draws yn 2004. Cafodd eu gweledigaeth i greu tŷ bwyta lle gallai pobl leol ac ymwelwyr ddod ynghyd i fwynhau bwyd ffres, digon syml, ei gwireddu ac erbyn hyn mae Valans yn boblogaidd iawn yn yr ardal. Mae i’w weld yn y 2018 Michelin Guide, lle caiff ei ddisgrifio fel lle sy’n cynnig ‘Fresh ingredients, capably prepared: simply a good meal.’

 

 

Diwrnod 2

Brecinio braf?

Agorodd y Pear Tree Delicatessen yn Rhydaman yn 2016, ac mae wedi gosod y safon mor uchel o ran rholiau sosej fel y bydd rhaid efallai ichi fynd yn ôl yno bob tro y bydd arnoch awydd rhôl sosej. Prynwch un i’w bwyta yn ystod y bore neu beth am fwynhau un o’r llu o gacennau ffres i roi hwb o egni ichi i ddechrau’r diwrnod – mae yma gyfuniadau clasurol fel lemon drizzle, teisen Victoria, coffi a chnau Ffrengig, ynghyd ag opsiynau mwy cywrain fel éclairs a theisen meringue lemwn.

Mynd am dro yn y parc

Os yw’n ddiwrnod braf, ewch â’ch picnic o’r Pear Tree i Barc Rhydaman i’w fwynhau. Cerddwch o amgylch y bandstand ac edmygwch yr arddangosfeydd blodau. Mae yma Barc Sblash lle caiff plant sy’n hoffi dŵr fodd i fyw.

Ewch am daith

Neidiwch i’r car, gwisgwch eich gwregys ac i ffwrdd â chi am reid ddi-guro ar yr A4069, un o’r ffyrdd gyrru mwyaf cyffrous yng Nghymru, yn cynnig rhai o’r golygfeydd godidocaf. Nid yw’n cael ei galw’n ffordd ‘Top Gear’ am ddim rheswm – mae sêr y rhaglen wedi arddangos rhai o geir cyflymaf y byd arni. Cychwynnwch ym Mrynaman, i’r de o Fannau Brycheiniog, ac anelwch tua’r gogledd i Langadog neu gyrrwch o’r gogledd tua’r de; y naill ffordd neu’r llall, cewch eich cyfareddu gan dirweddau arallfydol gyda merlod gwyllt i’w gweld yma ac acw, a’ch cyffroi gan y troadau a’r corneli wrth i’w ffordd droelli drwy’r Parc Cenedlaethol.

Prynhawn diwylliannol

Os ydych wedi dilyn yr A4069 o’r de tua’r gogledd, gwnewch yn siŵr eich bod yn gorffen ger y Garn Goch, un o’r bryngaerau mwyaf o’r Oes Haearn yn ne Cymru, yn agos at bentref Bethlehem. Yn ei chyfnod roedd hon yn glamp o gaer ac, er bod ei lleoliad erbyn hyn yn wledig, yn ei dydd roedd yn anheddiad llewyrchus, lle’r oedd pobl yn byw, yn gweithio, yn tyfu bwyd ac yn prynu a gwerthu nwyddau. O’r maes parcio, cerddwch i fyny’r llwybr i weld dwy gaer, yr un leiaf, y Gaer Fach, ac yna’r Gaer Fawr drawiadol; mae’r golygfeydd o’r copa o’r wlad o’ch cwmpas yn wirioneddol wych.

I orffen eich diwrnod ewch am adloniant i’r theatr wych, Theatr y Glowyr, sy’n cynnig dewis amrywiol o theatr, comedi a cherddoriaeth; dyma fydd canolbwynt y dathliadau yn ystod cyfnod Rhydaman fel tref Diwylliant 2018
 

Yn goron ar y cyfan

Mae Gwarchodfa Natur Carmel wedi’i chreu o amgylch chwarel fawr yn ymyl Llandybie ac mae’n gartref i’r unig dirlyn – sef llyn tymhorol – ym Mhrydain. Mae Pant y Llyn yn llenwi â dŵr yn hwyr yn yr hydref, gan gyrraedd dyfnder o hyd at dri metr yn y gaeaf, ac yn sychu’n llwyr erbyn yr haf. Ymwelwch yn y gwanwyn pan fydd y warchodfa ar ei mwyaf hudolus, gyda charpedi o graf y geifr sy’n edrych ac yn arogleuo’n anhygoel. Cadwch eich llygaid ar agor am amrywiaeth gyfoethog o adar a bywyd gwyllt, yn cynnwys sawl iâr fach yr haf brin a, chyda’r nos, ystlumod.